LĘDZIŃSKIE FOLWARKI

Niewiele po nich dzisiaj pozostało, ale ongiś w Lędzinach były dwa folwarki. Historia pierwszego sięga 1575 roku, a znajdował się w rejonie dzisiejszej ulicy Gwarków. Drugi został wybudowany w XVII w. na terenie tzw. Stawisk w starych Lędzinach. O lędzińskich folwarkach pisze Mirosław Leszczyk.

Pierwszy z lędzińskich folwarków zwany Kiełpow (Kiełpowy) znajdował się w północnej części obecnego osiedla Hołdunów - w rejonie ulicy Gwarków. W najstarszym zachowanym urbarzu z 1536 roku wymieniono pięć folwarków będących wówczas w posiadaniu panów pszczyńskich, ale nie ma jeszcze wśród nich lędzińskiego.

Informacja o folwarku w Lędzinach, a także o lędzińskiej owczarni,  pojawia w urbarzu z 1575 roku. Zapewne należały one do majątku „Kalbhof”, który wcześniej nosił nazwę „Grashof”.

Prawdopodobnie w rejonie ul. Gwarków był folwark Kiełpowy

Majątek ten wraz z całym działem klasztornym w 1555 roku zakupił pan pszczyński biskup Baltazar Promnitz. Kolejny pan na Pszczynie, baron Karol Promnitz, rozbudował folwark Kiełpowy poprzez scalenie jego gruntów w drodze ich wymiany z okolicznymi chłopami, a także w wyniku wykarczowania części lasów w rejonie dzisiejszej północnej części Hołdunowa oraz dzisiejszego osiedla Gać.

Folwark Kiełpowy został też wymieniony w urbarzu z 1629 roku wraz z dwoma owczarniami. Prawdopodobnie jedna z nich to budynek usytuowany przy dzisiejszej ulicy ks. Kontnego w starej części Lędzin.

Budynek owczarni przy ul. Ks. Kontnego

Kiedy jeszcze przed 1640 rokiem dokonano podziału całego majątku panów pszczyńskich na cztery klucze gospodarcze, to Lędziny weszły w skład klucza biasowickiego. Dobra tego klucza (wraz z Lędzinami) wydzierżawiono w latach 1654-1659 braciom Pinocym z Dziećkowic za 14614 talarów.

Niestety w 1657 roku folwark Kiełpowy spalił się i nie został już nigdy odbudowany. Dzisiaj nie ma po nim już żadnych pozostałości.

Ówczesny pan pszczyński, hrabia Baltazar Erdmann Promnitz, polecił wybudować w starej części Lędzin nowy folwark, prawdopodobnie w drugiej połowie lat ’60 XVII wieku, przy dzisiejszej ul. ks. Kontnego, na zachód od wspomnianej owczarni. Folwark ten stał się siedzibą klucza lędzińskiego, a jego pierwszym zarządcą był Eliasz Greupner, który przeniósł się z Biasowic do Lędzin.

Prawdopodobnie wówczas wybudowano tak zwany zameczek (zomek), który stał się siedzibą zarządców klucza, tak zwanych kapitanów. Budynek ten istnieje do dzisiaj u zbiegu ulic: ks. Kontnego, Zamkowej, Wygody i Zawiszy Czarnego.

Zameczek od ul. Zawiszy Czarnego

Bezsprzecznie najsławniejszym zarządcą lędzińskiego klucza gospodarczego był Piotr Wehowski, który kierował nim bardzo długo, bo w latach 1739-1775. Przeszedł do historii Lędzin przede wszystkim jako dobrowolny (i gratis!) kierownik budowy w latach 1769-1772 nowego murowanego kościoła pw. św. Klemensa na Klimoncie. Zgodnie z jego życzeniem został on potem pochowany w podziemiach tej świątyni.

CZYTAJ TEŻ: KOŚCIÓŁ ŚW. KLEMENSA W LĘDZINACH

W 1765 roku klucz lędziński obejmował już aż 26 wsi i osad (w tym Tychy), jedno miasteczko (Bieruń),  a także 5 folwarków (w tym tyski) i 3 owczarnie.

Lędziński folwark funkcjonował również po 1856 roku, kiedy to gmina Lędziny uzyskała samodzielność. Teren dworski był bowiem nadal własnością księcia pszczyńskiego jako odrębna jednostka administracyjna. Odrębność tę obszar dworski stracił w 1924 roku, gdy został wcielony do gminy Lędziny, ale pozostał nadal własnością księcia. Jego majątek ziemski rozparcelowano dopiero w 1945 roku.

Na mocy dekretu PKWN o reformie rolnej wywłaszczono ostatniego już pana pszczyńskiego, czyli księcia Aleksandra Hochberga.

Zabudowania folwarku lędzińskiego, zwane popularnie dworem, przetrwały do dzisiaj tylko w niewielkim stopniu: zameczek i dawna owczarnia (obydwa budynki zamieszkałe) oraz dom karbowego (też zamieszkały). Po sławnych stawach rybnych (stąd nazwa Stawiska dla terenu przy ul. Sobieskiego) nie ma już w ogóle śladu.

Dawny budynek karbowego

Stawiska dzisiaj - widziane od ulicy Sobieskiego

Szkic Stawisk i byłego dworu autorstwa Jana Śmiłowskiego

Dzieje byłego obszaru dworskiego w Lędzinach po II wojnie światowej, to jednak temat na odrębny artykuł. Mam nadzieję, że uda mi się go napisać podczas wakacji, bowiem dotarłem do osób, które urodziły się i mieszkały w zabudowaniach dworskich.

Korzystając z okazji chciałbym zaapelować do Czytelników posiadających stare fotografie dworu lędzińskiego, o użyczenie ich dla celów medialnych (między innymi do zademonstrowania tych zdjęć w Serwisie Lokalnym). Kontakt: redakcja@serwislokalny.com

Mirosław Leszczyk

POWRÓĆ DO STRONY GŁÓWNEJ

POWRÓĆ DO STRONY GŁÓWNEJ
Dodaj komentarz
Aby uniknąć każdorazowego podawania nicku oraz przepisywania kodu z obrazka, zarejestruj się.
Jeśli masz swoje konto, zaloguj się.
Komentarze
  • ~LarAmunse
    2017-10-29

    Extra Super Levitra <a href=http://costofcial.com> cialis</a> Viagra Pills For Sale Cheap

  • ~LarAmunse
    2017-10-07

    Zithromax For Kidney Infection Como Comprar Finasteride Propecia Aacifemine Clomid <a href=http://cheapviasales.com& gt;viagra</a> Retin Dental Antibiotic Amoxicillin Protection Period

  • ~LarAmunse
    2017-10-07

    Zithromax For Kidney Infection Como Comprar Finasteride Propecia Aacifemine Clomid <a href=http://cheapviasales.com& gt;viagra</a> Retin Dental Antibiotic Amoxicillin Protection Period

  • ~LarAmunse
    2017-10-05

    Dapoxetina In Vendita Comprar Viagra A Domicilio <a href=http://cheaplevi.com>l evitra wholesale no prescription</a> Propecia Hair Loss Cream