KOŚCIÓŁ ŚW. KLEMENSA W LĘDZINACH

Badania konserwatorsko-archeologiczne przeprowadzone w 1992 roku przez zespół prof. Wiktora Zina potwierdziły, że kościół na Górce istniał już w drugiej połowie XII wieku. Badania wykazały, iż stoi ona na posadach dawnego kościoła drewnianego.

O hipotezach, podaniach i legendach na temat patrona opisywanego kościoła oraz o Górce Klemensowej (Klimoncie) jako najważniejszym w całej okolicy miejscu kultu religijnego w czasach przedchrześcijańskich wspominałem już w poprzednim tekście zamieszczonym w Serwisie Lokalnym.

CZYTAJ TEŻ: KLIMONT – ŚWIĘTA GÓRA W LĘDZINACH

Najstarsza historyczna wzmianka o wsi Lędziny zawarta jest w „Dziejach Polski” Jana Długosza z XV wieku, a dotyczy lat 1150-1170. Nie ma w niej informacji o kościele, ale prawdopodobnie

ówczesny właściciel tej wsi, małopolski rycerz Jaksa
z Miechowa, ufundował w tym czasie kościół na wzgórzu nazwanym później Górką Klemensową.

Jaksa był fundatorem licznych kościołów i kilku klasztorów, propagatorem chrześcijaństwa w Polsce, pomiędzy 1150 a 1160 rokiem ofiarował tę wieś klasztorowi w Sieciechowie.

Ta hipoteza jest bardzo prawdopodobna, gdyż w pierwszym zachowanym zapisie kronikarskim z 1242 roku jest już mowa o kościółku pw. św. Klemensa na wierzchołku lędzińskiej górki. Później jego istnienie pod tym właśnie wezwaniem znajduje potwierdzenie w wielu kolejnych dokumentach,  między innymi w „Spisie świętopietrza z 1326 roku”, w „Liber Beneficiorum” Jana Długosza z lat 1440-1470, w dokumencie z 1555 roku, w pierwszym zachowanym protokole z wizytacji kościoła św. Klemensa w 1598 roku przez archidiakona krakowskiego Krzysztofa Kazimierskiego (jest w nim też zachowany pierwszy dokładny opis tej świątyni) itd.

Miedzioryt z 1825 roku, zamieszczony w książce ks. Carla Wunstera pt "Oberschlesien ... ", na którym prawdopodobnie widzimy pierwotną postać tej świątyni po jej wybudowaniu w 1772 roku (wieża i kopuła są całkiem inne, niż obecna wieża i kopuła).

Aż do roku 1789 wszystkie wzmianki i opisy mówiły o drewnianych kościołach, których prawdopodobnie było kilka, kolejno po sobie następujących. Badania konserwatorsko-archeologiczne przeprowadzone w 1992 roku przez zespół prof. Wiktora Zina potwierdziły, że kościół na Górce istniał już  w drugiej połowie XII wieku. Badania fundamentów obecnej murowanej świątyni wykazały, iż stoi ona na posadach dawnego kościoła drewnianego.

Prof. W. Zin próbował też zrekonstruować graficznie drewniane kościoły św. Klemensa w ujęciu chronologicznym.

Wizja prof. Zina: świątynia w wieku XII (za czasów Jaksy z Miechowa)

Wizja prof. Zina: świątynia w 1598 roku - w czasie wizytacji kurii krakowskiej

Przeprowadzone w 1998 roku pod kierunkiem dr. Dominika Abłamowicza z Muzeum Śląskiego badania radarowe podłoża świątyni wykazały dwie anomalie tego podłoża, będące prawdopodobnie fragmentami starszych fundamentów. W wyniku kolejnych prac wykopaliskowych w obrębie budowli (2001-2002) odnaleziono między innymi szczątki kostne oraz trzy kompletne szkielety ludzkie w pobliżu muru świątyni od strony południowej (w sumie 12 pochówków z dawnego przykościelnego cmentarza).

Udało się potwierdzić średniowieczne pochodzenie tych znalezisk, a tym samym średniowieczny rodowód  miejsca, na którym stoi dzisiejszy kościół św. Klemensa.

Być może władze miasta zdołają w najbliższych latach doprowadzić do następnego etapu prac wykopaliskowych, to jest do badań szerokopłaszczyznowych, które posłużyłyby do wyjaśnienia chronologii opisywanego kościoła i przykościelnego cmentarza?

Obecna murowana świątynia rzymsko-katolicka na Górce Klemensowej została wybudowana w latach 1769-1772 (po wcześniejszym rozebraniu starego drewnianego kościółka) pod kierunkiem protestanta Piotra Wehowskiego, długoletniego zarządcę rejonu urzędowego i folwarku książęcego w Lędzinach. Zrezygnował on z zapłaty w wysokości 100 talarów i wyprosił jedynie zezwolenie na złożenie po śmierci jego ciała oraz żony Doroty i ich córki w krypcie świątyni. Prośba została spełniona – dzisiaj można zobaczyć tam nową dużą metalową trumnę kryjącą szczątki rodziny Wehowskich. Symbol miasta stanowi więc wymowny dowód na dawną i obecną wielokulturowość Lędzin.

Dodajmy jeszcze, że lędzińska parafia św. Klemensa (pierwszy zachowany zapis kronikarski o tej parafii pochodzi z 1336 roku) obejmowała w połowie XV wieku (według „Liber Beneficiorum” Jana Długosza) wiele ówczesnych wiosek : Lędziny, Krasowy, Kosztowy, Imielin, Chełm Wielki, Bieruń, Urbanowice, Cielmice, Bojszowy, Ściernie i Paprocany, a także folwark Goławiec. Wcześniej do lędzińskiej parafii należały także : Biasowice, Czarnuchowice, Kopciowice, Zabrzeg, Dziećkowice oraz Tychy. Powstałe dopiero w ciągu XVI-XVIII wieku nowe wioski: Ławki, Górki, Smardzowice, Wesoła, Jaroszowice, Jedlina i inne, też przez wiele lat wchodziły w skład lędzińskiej parafii. Kościół pw. św. Klemensa w Lędzinach nie bez powodu nazywany jest „świątynią matką” dla wszystkich okolicznych kościołów parafialnych.

Może ktoś spróbuje policzyć, ile parafii rzymsko-katolickich znajduje się obecnie na obszarze dawnej średniowiecznej lędzińskiej parafii św. Klemensa ?

Mirosław Leszczyk

Zdjęcie główne: Julia Prause

Dzieje zabytkowego lędzińskiego kościoła pw. św. Klemensa, którego wizerunek zawarty jest w herbie miasta,  są tak bogate w różne wydarzenia, ale także w mity i legendy, iż w niniejszym artykule mogę je przedstawić tylko w telegraficznym skrócie. Zainteresowanych odsyłam między innymi do następujących opracowań książkowych : „Lędziny. Zarys dziejów” pod red. Franciszka Serafina; Ludwik Musioł, Lędziny. Monografia historyczna; Orest Spiralski, 800-letnie Lędziny; Stanisława Kaletowa, Klimont. Wzgórze i kościół p.w. św. Klemensa w dziejach Lędzin oraz K. Miarka, Górka Klemensowa. Ponadto mnóstwo informacji na ten temat można znaleźć w niezliczonej ilości artykułów w prasie lokalnej i regionalnej.

CZYTAJ TEŻ: MARTINEUM - HISTORIA I TERAŹNIEJSZOŚĆ

POWRÓĆ DO STRONY GŁÓWNEJ

POWRÓĆ DO STRONY GŁÓWNEJ
Dodaj komentarz
Aby uniknąć każdorazowego podawania nicku oraz przepisywania kodu z obrazka, zarejestruj się.
Jeśli masz swoje konto, zaloguj się.