Co to jest zachowek?

Bez wątpienia zachowek jest skomplikowaną instytucją prawa spadkowego. Można go nazwać swego rodzaju „odszkodowaniem”. Wtedy gdy spadkodawca rozporządził całym majątkiem za życia lub tak sporządził testament, że zmienił porządek dziedziczenia.

CZYTAJ TEŻ: DLACZEGO UMOWA O DOŻYWOCIE MOŻE URATOWAĆ PRZED ZACHOWKIEM?

W opisanej powyżej sytuacji zachowek należy się najbliższej rodzinie, czyli:

·         zstępnym zmarłego – to znaczy jego dzieciom, a jeśli one nie żyją to ich dzieciom, wnukom, prawnukom itd., ale tylko wtedy dalszym zstępnym, gdy są uprawnieni do dziedziczenia po tym pierwszym, czyli np. wnuki po dziadku, a nie dzieci żony zmarłego, czyli pasierbowie mimo, że są oni zstępnymi tej żony,

·         małżonkowi;

·         rodzicom - ale tylko w przypadku gdy byliby powołani do spadku z ustawy, czyli spadkodawca nie pozostawił żadnych żyjących zstępnych.

Komu zachowek się nie należy?

Zachowek nigdy nie przysługuje:

 

·         osobom wydziedziczonym w testamencie, czyli pozbawionym zachowku, ale jest to możliwe tylko w nielicznych przypadkach, przede wszystkim jest to brak kontaktu i zainteresowania spadkodawcą albo agresywne zachowania w stosunku do spadkodawcy, a przyczyna wydziedziczenia musi być jasno opisana w testamencie,

·         osobom, które zostaną sądownie uznane za niegodnych dziedziczenia,

·         tym, którzy zrzekli się dziedziczenia lub odrzucili spadek,

·         małżonkowi wyłączonemu od dziedziczenia (czyli takiemu, który pozostawał ze zmarłym w separacji orzeczonej przez sąd bądź przeciw któremu zmarły wystąpił przed śmiercią z wnioskiem o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy współmałżonka).

Kiedy przysługuje zachowek?

Każdy uprawniony do zachowku może się o niego starać w przypadku, gdy nie otrzymał należnej mu części spadku ani na skutek dziedziczenia (bądź zapisu w testamencie), ani na skutek darowizny poczynionej przez spadkodawcę jeszcze za życia, a zaliczanej do spadku. Dodatkowo może wystąpić sytuacja, gdy uprawniony nie uzyskał całego należnego mu spadku – przysługiwać mu będzie wówczas roszczenie o jego uzupełnienie, to znaczy zapłatę różnicy między tym, co otrzymał, a należnym mu faktycznie zachowkiem.

Uprawniony do zachowku nigdy nie może zażądać wydania jakiejkolwiek rzeczy, której nie dostał, a która jest zaliczona do spadku bądź określona jako jego składnik. Może jedynie domagać się zapłaty określonej kwoty pieniężnej.

Co jeszcze warto wiedzieć o zachowku?

1.    Jeśli spadkobierca zostanie, mocą testamentu, wydziedziczony, wtedy w jego miejsce wchodzą dzieci i wnuki. Trzeba pamiętać o ich wydziedziczeniu, ale możliwe jest to tylko jeżeli są pełnoletni.

2.    Zachowek nie będzie należał się temu, kto zrzekł się dziedziczenia w umowie notarialnej zawartej ze spadkodawcą jeszcze za jego życia. Postanowienie to rozciągać się będzie automatycznie na zstępnych zrzekającego się, chyba, że w umowie zapisano inaczej.

3.    Wierzytelność z tytułu zachowku ma cechę zbywalności, a więc uprawniony do zachowku może przenieść na inną osobę przysługującą mu z tego tytułu wierzytelność.

4.    Wybrany przez spadkodawcę sposób zaspokojenia prawa do zachowku wiąże uprawnionego, co oznacza, że nie może on odrzucić przypadającego mu spadku lub zapisu i w zamian za to realizować wierzytelność pieniężną.

Wysokość zachowku

5.    Wysokość zachowku zależeć będzie od wartości części majątku, która należałaby się danej osobie w razie dziedziczenia ustawowego. Na ogół wynosi on połowę, a w przypadku zstępnych, małżonka i rodziców, którzy otrzymaliby spadek ustawowy, a są trwale niezdolni do pracy (także dzieci do 18 roku życia) należy się 2/3 tego, co otrzymaliby w drodze dziedziczenia ustawowego.

 

Bardzo ważną kwestią podczas ustalania wysokości zachowku jest określenie wartości majątku spadkodawcy, od którego zachowek ma być wyliczony. Składa się na niego nie tylko to, co zmarły pozostawił w chwili śmierci, ale również poczynione przez niego darowizny, także te poczynione na rzecz osób obcych (chodzi o określenie całościowej wartości). Przy wyliczaniu wysokości udziałów sąd bierze pod uwagę wszystkich ustawowych spadkobierców, także tych uznanych przez sąd za niegodnych oraz tych, którzy spadek odrzucili. Nie uwzględnia się tylko tych, którzy zrzekli się dziedziczenia bądź zostali przez spadkodawcę wydziedziczeni.

 

Uwaga na artykuł kodeksu cywilnego o darowiznach, które nie powodują obowiązku zapłaty zachowku. Dotyczy to wyłącznie obdarowanych, którzy są osobami obcymi dla darczyńcy, czyli nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku.

 

Na koniec warto zaznaczyć, że nie podlega doliczeniu do spadku wartość kwot wypłaconych z rachunku bankowego spadkodawcy według jego dyspozycji na podstawie art. 56 prawa bankowego na rzecz małżonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwa. Wspomniane kwoty nie wchodzą w ogóle w skład spadku.

 

Wysokość takiej kwoty jest z góry określona przepisami i nie może przekroczyć dwudziestokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku, obecnie jest to kwota ok 94.000,00 zł.

 

Paulina Siekańska

 

Notariusz w Imielinie

POWRÓĆ DO STRONY GŁÓWNEJ
Dodaj komentarz
Aby uniknąć każdorazowego podawania nicku oraz przepisywania kodu z obrazka, zarejestruj się.
Jeśli masz swoje konto, zaloguj się.